HỆ THỐNG PHÁT SINH TOÀN CẦU VÀ CÔNG BỐ CHI LAI MỚI CỦA HỌ WOODSIACEAE

Trải qua gần 3 năm nỗ lực của nhóm tác giả, cuối cùng bài báo về phát sinh chủng loại toàn cầu của họ dương xỉ Woodsiaceae đã được công bố trên tạp chí uy tín Taxon (IF= 3.823). https://doi.org/10.1002/tax.12180

Đó là cả một câu chuyện dài, vắn tắt lại cơ duyên vì sao nhóm tác giả lựa chọn đối tượng này để nghiên cứu như sau: Năm 2017, trong khi giúp giáo sư định loại một số mẫu dương xỉ thu được tại khu vực Kangding (giáp Tây Tạng), độ cao 4000 m so với mực nước biển. Tôi bị thu hút ngay bởi loài dương xỉ nhỏ bé có bao mô kỳ lạ mà ở Việt Nam tôi chưa nhìn thấy kiểu hình này bao giờ. Sau thời gian miệt mài so sánh mẫu với kho tài liệu và sách có sẵn nơi phòng mẫu tôi vẫn chưa thể định loại được là loài nào. Tôi liệt nó vào danh sách với các loài gần gũi và kết luận cuối cùng là loài mới. Chúng tôi quyết định đặt tên loài là Woodsia kungiana để bày tỏ sự cảm kích công ơn của giáo sư và nhà dương xỉ học hsian-Shiu Kung.  

Sau đó, tôi nhận ra rằng các kết quả nghiên cứu trước đây vẫn còn nhiều dấu hỏi, đặc biệt là họ đã không sử dụng mẫu nào của chi Hymenocystis (một loài duy nhất và đặc hữu ở Cáp-ca-dơ), nên tôi bàn với thầy cô là liệu nhóm có thể thử dựa trên bộ mẫu vật toàn cầu không? Sau đó tôi viết thư cho đồng nghiệp ở Vườn thực vật Missouri để xin mượn mẫu và xin mẫu đặc biệt là mẫu của Cáp-ca-dơ. Tôi tiến hành tách chiết, PCR, v.v…cho các mẫu khô với một hi vọng. Đó là tách chiết DNA thành công từ các mẫu khô thu từ rất lâu đời. Nhóm tác giả gồm 13 người quyết định lựa chọn 7 đoạn gen lục lạp (atpA, matK, rbcL, rps4, rps4-trnS, trnL, trnL-F) của 152 mẫu đại diện cho 43 loài trên tổng số 65 loài và đạt được 8 kết quả sau đây.

 Nghiên cứu đã nhận được rất nhiều góp ý và trải qua quá trình phản biện rất gắt gao bởi hội đồng chuyên gia của tạp chí (Peer review) nhưng nhóm tác giả vẫn kiên trì chỉnh sửa và biện luận đến cùng lý do đưa ra hệ thống phân loại mới của họ Woodsiaceae khác với hệ thống PPGI. Năm 2019, tôi quay về Việt Nam và tiếp tục theo đuổi nghiên cứu, cũng như tìm kiếm với hi vọng có thể thu được mẫu vật của họ này ở Việt Nam.

 Bước sang năm 2020, sau một thời gian ngắn nghiên cứu thêm để trả lời một số câu hỏi còn vướng mắc từ các phản biện của tạp chí, cuối cùng bài báo đã được chấp nhận với 8 kết quả chính như sau: (1) Woodsiaceae có đủ bằng chứng là nhóm monophyletic; (2) Hệ thống hai phân họ Woodsioideae và Protowoodsioideae; (3) Trong đó Woodsioideae phân thành 2 phân nhánh và Protowoodsioideae phân thành 3 phân nhánh với tần số xuất hiện cao; (4) Cheilanthopsis cho kết quả là nhóm paraphyletic từ mối quan hệ với Hymenocystis (chưa có nghiên cứu nào trước đây sử dụng mẫu này) và Protowoodsia; (5) PhysematiumWoodsiopsis cũng là nhóm paraphyletic; (6) 13 đặc điểm hình thái của họ được lựa chọn để tìm ra đặc điểm riêng biệt của mỗi nhánh; (7) Hệ thống phân loại mới từ kết quả của chúng tôi là 2 chi ; (8) chi lai mới ×Woodsimatium và 15 tổ hợp tên mới được đề xuất.

Sau đây là một số hình ảnh đại diện cho kết quả của nghiên cứu:

Hình 1. Bản đồ phân bố của họ Woodsiaceae và cây phát sinh đơn giản hóa

 

Hình 2. Đặc điểm hình thái ở họ Woodsiaceae thể hiện trên cây phát sinh. A. Vòng trên cuống lá; B. Màu sắc cuống; C. Màu sắc vẩy ở cuống; D. Mép vẩy ở cuống; E. Lá phân chia.


Hình 3. So sánh các hệ thống phân loại của họ Woodsiaceae

 

Hình 4. Cây phát sinh chủng loại toàn cầu của họ Woodsiaceae

Tin bài: TS. Lữ Thị Ngân

Xử lý tin: Phòng Truyền thông và Giáo dục cộng đồng

Nguồn tin: https://doi.org/10.1002/tax.1218

Tin cùng loại