PHÁT HIỆN MƯỜI BỐN LOÀI HÌNH NHỆN MỚI CHO KHOA HỌC Ở BẮC VIỆT NAM

Mười bốn (14) loài hình nhện mới, bao gồm 2 loài bọ cạp và 12 loài nhện, được phát hiện bởi PGS.TS. Phạm Đình Sắc thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các đồng nghiệp trong nước và quốc tế. Mô tả các loài mới được công bố trên các Tạp chí Quốc tế Zookeys 734: 13-42 (tháng 2 năm 2018), Comptes Rendus Biologies 341(4): 264-273 (tháng 5 năm 2018) và Zootaxa 4486(4): 480-495 (tháng 10 năm 2018).

Hai loài bọ cạp và mười hai loài nhện mới được mô tả dựa trên các mẫu vật thu thập ở các tỉnh Thừa Thiên-Huế, Quảng Bình, Ninh Bình, Bắc Cạn, Phú Thọ và Vĩnh Phúc. Chúng không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao, nhiều loài có đời sống chuyên biệt trong môi trường hang động, đặc hữu của Việt Nam. Nọc bọ cạp là nguyên liệu tự nhiên tiềm năng cho ngành dược hiện tại và trong tương lai. Bên cạnh đó, nhện còn được biết đến như là những thiên địch quan trọng góp phần quản lý tổng hợp sâu hại bảo vệ cây trồng.

1. Loài bọ cạp Vietbocap aurantiacus sp.nov.

Loài Vietbocap aurantiacus được phát hiện ở động Thiên Đường, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình. Bọ cạp có cơ thể màu vàng đậm, các đốt bụng màu nâu vàng. Bọ cạp cái trưởng thành (mẫu holotype) dài 35.8 mm. Giáp đầu ngực dài 4,5 mm; rộng 2,7 mm. Bụng chia 5 đốt, đốt 1 dài 1,9 mm; đốt 2 dài 2,2 mm; đốt 3 dài 2,5 mm; đốt 4 dài 3,2 mm; đốt 5 dài 6,3 mm. Các răng trên tấm lược cấu tạo kiểu 7-7.

Loài Vietbocap aurantiacus gần với loài Vietbocap thienduongensis nhưng khác biệt bởi các đặc điểm sau: (i) màu sắc cơ thể đậm hơn, (ii) không có đốm nâu trên mặt lưng, (iii) kích thước cơ thể lớn hơn, (iv) kích thước chiều dài giáp đầu ngực lớn hơn chiều rộng, (v) tấm cứng mặt bụng bằng phẳng.

Hình 1. Loài Vietbocap aurantiacus sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Lourenco & Pham, 2018)

 

2. Loài bọ cạp Vietbocap quinquemilia sp.nov.

Loài Vietbocap quinquemilia được phát hiện ở động Thiên Đường, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình. Bọ cạp có màu vàng nhạt, có nhiều đốm màu nâu đậm trên mặt lưng. Bọ cạp đực trưởng thành (mẫu holotype) dài 25,2 mm. Giáp đầu ngực dài 3,2 mm; rộng 2,0 mm. Bụng chia 5 đốt, đốt 1 dài 1,2 mm; đốt 2 dài 1,4 mm; đốt 3 dài 1,6 mm; đốt 4 dài 2,1 mm; đốt 5 dài 4,1 mm. Các răng trên tấm lược cấu tạo kiểu 8-8 ở bọ cạp đực và 7-7 ở bọ cạp cái.

Loài Vietbocap quinquemilia gần với loài Vietbocap thienduongensis nhưng khác biệt bởi các đặc điểm sau: (i) kích thước nhỏ hơn, tỷ lệ dài rộng khác biệt (ii) màu sắc cơ thể nhạt hơn, (iii) mấu nồi vùng mắt màu trắng, (iv) đốt chuyển chân kìm sừng hóa rõ rệt.

 

Hình 2. Loài Vietbocap quinquemilia sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Lourenco & Pham, 2018)

3. Loài nhện Pinelema huoyan sp.nov.

Loài Pinelema huoyan được phát hiện ở hang Nước Nứt, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình. Đây là loài sống chuyên biệt trong môi trường hang động, là loài đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm xúc biện con đực đặc trưng hình quả lê, hành hình ngọn lửa của đèn dầu, túi chứa tinh hình chữ U.

 

Hình 3. Loài Pinelema huoyan sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

4. Loài nhện Pinelema xiezi sp.nov.

Loài Pinelema xiezi được phát hiện ở động Tiên Sơn, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình. Đây là loài sống chuyên biệt trong môi trường hang động, là loài đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm xúc biện con đực đặc trưng hình quả lê có mấu nồi trên đỉnh, hành dạng tai voi, túi chứa tinh dạng nắp ấm.

Hình 4. Loài Pinelema xiezi sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

5. Loài nhện Pinelema zhenzhuang sp.nov.

Loài Pinelema zhenzhuang được phát hiện ở động Thiên Đường, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình. Sống chuyên biệt trong môi trường hang động, là loài đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm mấu của xúc biện rất dài và cong, phần đỉnh của hành hóa gai cứng và sắc nhọn, túi chứa tinh hình cái búa.

Hình 5. Loài Pinelema zhenzhuang sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

6. Loài nhện Pinelema laensis sp.nov.

Loài Pinelema laensis được phát hiện ở hang La, Vườn quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Đây là loài sống chuyên biệt trong môi trường hang động, là loài đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm xúc biện con đực đặc trưng hình quả trứng, hành hình củ ấu có vệt lõm chạy dọc, túi chứa tinh hình túi.

Hình 6. Loài Pinelema laensis sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

7. Loài nhện Pinelema spirulata sp.nov.

Loài Pinelema spirulata được phát hiện ở hang Lấp, Vườn quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Loài sống chuyên biệt trong môi trường hang động, đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm hành xoắn hình ốc, xúc biện hình elip có khía trên đầu, túi chứa tinh hình tròn.

Hình 7. Loài Pinelema spirulata sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

 

8. Loài nhện Pinelema tamdaoensis sp.nov.

Loài Pinelema tamdaoensis được phát hiện ở Vườn quốc gia Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm xúc biện con đực đặc trưng hình giọt nước, hành hình lưỡi liềm uốn cong về phía cuối.

Hình 8. Loài Pinelema tamdaoensis sp.n. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

 

9. Loài nhện Pinelema pacchanensis sp.nov.

Loài Pinelema pacchanensis được phát hiện ở hang Pắc Chấn, tỉnh Bắc Cạn. Loài sống chuyên biệt trong môi trường hang động, đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Pinelema ở đặc điểm xúc biện con đực đặc trưng hình thìa xoắn ở đầu, hành mờ nhạt, túi chứa tinh hình ống.

Hình 9. Loài Pinelema pacchanensis sp.nov. (A: mặt lưng, B: mặt bụng)

(Ảnh: Zhao, Pham, Song & Li, 2018)

 

10. Loài nhện Khorata bachma sp.nov.

Loài Khorata bachma được phát hiện ở Vườn quốc gia Bạch Mã, tỉnh Thừa Thiên-Huế. Loài nhện này phân bố ở rừng tự nhiên, độ cao 371m. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Khorata ở đặc điểm phía đầu xúc biện con đực thanh mảnh có gai lớn, hành lớn và dạng trứng, túi chứa tinh mở.

Hình 10. Loài Khorata bachma sp.nov.

(Ảnh: Zhao, Pham & Li, 2018)

11. Loài nhện Khorata cucphuong sp.nov.

Loài Khorata cucphuong được phát hiện ở Vườn quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình. Loài nhện này phân bố ở rừng tự nhiên, độ cao 437m. Loài khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Khorata ở đặc điểm xúc biện con đực cong mạnh phía trên hình tam giác, hành dẹt.

Hình 11. Loài Khorata cucphuong sp.nov.

(Ảnh: Zhao, Pham & Li, 2018)

12. Loài nhện Khorata vinhphuc sp.nov.

Loài Khorata vinhphuc được phát hiện ở Vườn quốc gia Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc. Loài nhện này phân bố ở rừng tự nhiên, độ cao 1009m. Loài khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Khorata ở đặc điểm xúc biện con đực có nhiều lông cứng, hành đặc trưng có khía.

Hình 12. Loài Khorata vinhphuc sp.nov.

(Ảnh: Zhao, Pham & Li, 2018)

13. Loài nhện Khorata palace sp.nov.

Loài Khorata palace được phát hiện ở động Người Xưa, Vườn quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình. Loài sống chuyên biệt trong môi trường hang động, đặc hữu cho Việt Nam. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Khorata ở đặc điểm xúc biện con đực có mấu lồi và nhiều lông tơ, hành hình trái tim.

Hình 13. Loài Khorata palace sp.nov.

(Ảnh: Zhao, Pham & Li, 2018)

14. Loài nhện Khorata quangbinh sp.nov.

Loài Khorata quangbinh được phát hiện ở vườn thực vật, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình. Loài nhện này phân bố ở rừng nhân tạo, độ cao 117m. Loài này khác biệt với tất cả các loài khác thuộc giống Khorata ở đặc điểm xúc biện con đực thắt lại ở giữa và phình to ở đầu, hành có 2 gai nhọn.

Hình 14. Loài Khorata quangbinh sp.nov.

(Ảnh: Zhao, Pham & Li, 2018)

 

Tin: PGS.TS. Phạm Đình Sắc
Phòng Phân loại thực nghiệm và đa dạng nguồn gen
Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam

Tin cùng loại