Ngày 3 tháng 2 năm 2023, nhân ngày Dâng hương kỉ niệm 232 năm ngày giỗ của Hải thượng lãn ông Lê Hữu Trác (tức 15 tháng Giêng), tại huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đã phối hợp cùng Hội đông y huyện Ninh Phước và Hội đồng Anh (British Council) tổ chức buổi tọa đàm: “Nghiên cứu bảo tồn kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của người Chăm tại Ninh Thuận”.
Buổi tọa đàm có sự tham gia đông đảo đại diện các cơ quan và khách mời, đặc biệt có sự hiện diện của hơn 70 đại biểu là các lương y người Chăm.
Tại buổi tọa đàm, 06 báo cáo về kinh nghiệm sử dụng cây cỏ chữa bệnh của người Chăm do các lương y thuộc các xã Phước Thái, Phước Hải, Phước Hữu, Phước Dân, Phước Hậu được trình bày. Các báo cáo nhận được sự quan tâm, cũng như trao đổi thảo luận sôi nổi của các đại biểu. Buổi hội thảo cũng được nghe báo cáo của nhóm Nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu Môi trường Sinh địa hóa thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam trình bày về thông tin các loài cây thuốc mà đoàn khảo sát đã thực hiện trong tháng 12 năm 2022 tại các huyện Ninh Hải, Ninh Phước và Thuận Nam về phân bố, cách dùng, tên khoa học, tên tiếng Chăm và cách thu hái bền vững tài nguyên cây thuốc.
Kinh nghiệm sử dụng cây thuốc Nam của người Chăm tại Ninh Thuận thực tế đang rất cấp bách cần được giữ gìn, bảo vệ và phát triển một cách bền vững. Tri thức dân gian đã gắn liền với đời sống và sinh hoạt của người dân đặc biệt là người dân của các dân tộc ít người, là một trong những nhóm di sản văn hóa phi vật thể được bảo tồn (Luật di sản văn hóa 2002; UNESCO 2003). Tại Việt Nam, mái nhà chung của 54 dân tộc anh em cùng sinh sống, với sự ưu đãi của thiên nhiên và khí hậu tri thức bản địa trong sử dụng tài nguyên thực vật phong phú và có giá trị. Cùng với sự phát triển của hiện đại hóa, công nghiệp hóa, tri thức bản địa sử dụng cây cỏ cũng như những nhóm di dản văn hóa khác có nguy cơ bị xói mòn và mai một nhanh. Lưu giữ, bảo tồn và phát triển nhóm tri thức có giá trị này là việc làm cấp bách nhằm giữ gìn bản sắc dân tộc và mở ra những triển vọng trong hiện đại hóa các bài thuốc dân tộc, ứng dụng sàng lọc các loài cây thuốc Nam có hoạt tính cao trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Người Chăm, cũng như các cư dân Đông Nam Á khác, có nền văn hóa nông nghiệp lúa nước phát triển sớm và có kho tàng tri thức bản địa phong phú. Sống gần gũi với thiên nhiên, người Chăm biết sử dụng các loại cây, cỏ để chữa bệnh và lưu giữ nhiều bài thuốc, kinh nghiệm sử dụng cây cỏ quý giá. Ở Ninh Thuận, nghề thuốc cổ truyền dân tộc Chăm dùng thuốc nam chữa bệnh đã có từ lâu đời, các kinh nghiệm cổ truyền về dược học của người Chăm đã tích luỹ các kinh nghiệm và kiến thức trong việc sử dụng các cây thuốc, động vật làm thuốc, có sẵn ở quanh môi trường sống để phòng và điều trị bệnh tật, nâng cao sức khỏe cho cộng đồng. Nhưng đến nay nguồn cây thuốc ngoài tự nhiên đã bị khai thác cạn kiệt, nhiều người phải bỏ nghề thuốc của mình để chuyển sang kiếm sống bằng nghề khác./.
Một số hình ảnh tại buổi Hội thảo:
Tin và ảnh: Lưu Đàm Ngọc Anh – Trung tâm nghiên cứu Môi trường Sinh địa hóa, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam
Biên tập nội dung: Phòng Trưng bày, Truyền thông và Giáo dục cộng đồng