Địa lý sinh học côn trùng còn ít được ghi nhận trên toàn cầu, đặc biệt là ở vùng nhiệt đới. Nghiên cứu chuyên sâu gần đây ở châu Á nhiệt đới, kết hợp với các bản ghi nhận ngày càng có sẵn từ các khoa học nhân dân (citizen science), mang đến cơ hội lập bản đồ phân bố của bướm nhiệt đới châu Á. Các tác giả bài báo đã biên soạn một bộ dữ liệu gồm 730.190 lần xuất hiện của 3.752 loài bướm nhiệt đới châu Á bằng cách tổng hợp các dữ liệu từ GBIF (651.285 ghi nhận), tài liệu đã xuất bản (27.217), cơ sở dữ liệu đã xuất bản (37.695) và dữ liệu chưa xuất bản (13.993).
Nghiên cứu trình bày Bộ dữ liệu và bản đồ phân bố từng loài của 1.576 loài. Sử dụng các bản đồ này, cùng với ghi nhận của 2.176 loài còn lại, các tác giả đã xác định các khu vực lấy mẫu hạn chế (ví dụ: Myanmar và New Guinea) và dự đoán các khu vực có tính đa dạng cao (Bán đảo Malaysia và Borneo). Bộ dữ liệu này có thể được sử dụng cho các nghiên cứu về bướm châu Á và nhiệt đới, bao gồm 1) địa lý sinh học loài, 2) ưu tiên cho việc lấy mẫu để lấp đầy các khoảng trống, 3) lập bản đồ điểm nóng đa dạng sinh học và 4) đánh giá và lập kế hoạch bảo tồn. Chúng tôi khuyến khích việc tiếp tục phát triển bộ dữ liệu này và mã liên quan như một công cụ bảo tồn côn trùng nhiệt đới châu Á.
Bản đồ đa dạng được lấy từ các điểm xuất hiện sau đó được xếp chồng với các phép chiếu mô hình phân bố loài (SDM) để tạo ra Hình dưới đây. Hình này cung cấp tổng quan về đa dạng alpha của tất cả các loài được ghi nhận trong bộ dữ liệu của các tác giả. Các tác giả đã xác định được hai điểm nóng chính về đa dạng bướm: bán đảo Malaysia và vùng Sabah của Borneo. Các tác giả cũng tìm thấy mức độ đa dạng cao được dự đoán ở Borneo, Sumatra, ven biển Campuchia, miền nam Thái Lan, Tây Ghats ở bán đảo Ấn Độ, vùng Assam của Ấn Độ, dãy núi Cardamom ở Campuchia và Việt Nam.
Hình. Phân bố ước tính về sự đa dạng (Alpha diversity) của bướm dựa trên các dự báo mô hình phân bố loài và các điểm xuất hiện (đối với các loài không có trong kết quả SDM của nghiên cứu này).
Nguồn trích dẫn tài liệu: Yau, E.Y.H., Jones, E.E., Tsang, T.P.N. et al. 2025. Spatial occurrence records and distributions of tropical Asian butterflies. Sci Data 12, 1004. https://doi.org/10.1038/s41597-025-05333-w.
Nguồn tin: Vũ Văn Liên, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, VAST