Phân bố hiện tại của Phytocreneae chỉ giới hạn ở các vùng nhiệt đới của Châu Phi, Đông Nam Á, Ấn Độ và Papua New Guinea. Tuy nhiên, chưa có hồ sơ hóa thạch nào của Phytocreneae được báo cáo từ phạm vi địa lý hiện có của nó, mặc dù chúng đã được ghi nhận rộng rãi trong nhiều hệ thực vật Paleogen khác nhau trên khắp Châu Mỹ, Châu Âu, Châu Phi và Úc. Do đó, việc thiếu hồ sơ hóa thạch trong phân bố hiện có đã hạn chế hiểu biết của chúng ta về lịch sử tiến hóa và sinh địa lý của Phytocreneae.
Gần đây, các nhà khoa học của Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Vườn Thực vật Nhiệt đới Xishuangbanna, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã tìm thấy hóa thạch hạt của chi Miquelia (Phytocreneae, họ Icacinaceae) ở miền bắc Việt Nam. Chi Miquelia là một chi thực vật dạng dây leo điển hình của vùng nhiệt đới, bao gồm mười loài còn tồn tại, và chủ yếu được tìm thấy ở Đông Nam Á và Ấn Độ. Mẫu hóa thạch được thu thập từ đá cát kết hạt mịn của hệ tầng Cổ Phúc tuổi Miocen muộn ở xã Tuy Lộc, nằm cách thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái, miền bắc Việt Nam khoảng 3 km về phía tây bắc (21o43’24.06” B, 104o51’5.43′′ Đ). Hóa thạch hạt mới được phát hiện có đặc điểm là các gờ sắc, mỏng và dạng lưới, với năm gờ dọc chính và chủ yếu là các hố tròn được sắp xếp theo các đường dọc, với khoảng 110–120 hố trên mỗi mặt (Hình 1) và được đặt tên là Miquelia yenbaiensis N.B. Hung, J. Huang & S.F. Li sp. nov.
Hình 1. So sánh hình thái hạt của loài Miquelia hóa thạch và các loài còn tồn tại. A. Hình ảnh của M. yenbaiensis. B. Hình ảnh nhìn nghiêng của M. caudata (Mohd, Shah & Sidek 1168). Thanh tỷ lệ = 5 mm.
Cùng với các hồ sơ hóa thạch khác của Phytocreneae, tộc này này có thể có nguồn gốc từ Châu Mỹ vào cuối kỷ Phấn trắng, sau đó đa dạng hóa ở Châu Mỹ và mở rộng sang Châu Âu cũng như Úc trong thời kỳ Eocen sớm-giữa. Phytocreneae di cư từ Bắc Mỹ và/hoặc Châu Âu đến Châu Phi xảy ra giữa thời kỳ Eocen giữa và đầu Oligocen có thể là thích nghi với sự lạnh đi toàn cầu vào cuối kỷ Paleogen. Hóa thạch mới phát hiện của Miquelia từ trầm tích Miocen thượng ở miền bắc Việt Nam cho thấy dòng dõi Phytocreneae đã di cư đến Châu Á nhiệt đới và đã hiện diện trong các khu rừng nhiệt đới của Ấn Độ-Malesia ít nhất là kể từ cuối Miocen. Khám phá này càng củng cố thêm giả thuyết rằng sự thu hẹp phạm vi của Phytocreneae trong thời kỳ lạnh đi cuối kỷ Paleogen và phạm vi địa lý hiện đại của tộc này có thể phản ánh xu hướng di cư của các loài thực vật ưa nhiệt để ứng phó với những thay đổi khí hậu toàn cầu trong kỷ Kainozoi.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Review of Palaeobotany and Palynology 335 (2025) 105285 (https://doi.org/10.1016/j.revpalbo.2025.105285).
Nguồn tin: Đỗ Văn Trường, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, VAST